Giảm nghèo về văn hóa là một trong những nội dung trọng tâm của giảm nghèo đa chiều, phản ánh mức độ người dân được tiếp cận, tham gia và thụ hưởng đời sống văn hóa – thông tin. Trong bối cảnh Lào Cai sau sáp nhập, sự chênh lệch về phát triển giữa các vùng còn lớn, nhiều xã vùng sâu, vùng xa vẫn thiếu hụt về điều kiện sinh hoạt văn hóa, dẫn đến nghèo văn hóa kéo dài và hạn chế cơ hội phát triển của người dân.

Theo tổng hợp từ các địa phương, tính đến năm 2025, toàn tỉnh có khoảng 68% số thôn/bản có nhà văn hóa, trong đó chỉ 52% số nhà văn hóa đạt chuẩn, còn lại xuống cấp hoặc hoạt động không thường xuyên. Riêng tại các xã khó khăn, tỷ lệ thôn có nhà văn hóa đạt chuẩn chỉ đạt khoảng 35%, thấp hơn nhiều so với bình quân chung của tỉnh. Điều này ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tổ chức hoạt động cộng đồng, truyền thông và giáo dục kỹ năng xã hội cho hộ nghèo.

Về tiếp cận thông tin, khoảng 72% hộ dân trên địa bàn tỉnh có khả năng tiếp cận thông tin thường xuyên thông qua radio, truyền hình, điện thoại thông minh và truyền thanh cơ sở. Tuy nhiên, tại các xã đặc biệt khó khăn, tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 45–50%, dẫn đến tình trạng thiếu hụt thông tin kéo dài – một trong những nguyên nhân khiến người nghèo gặp khó trong tiếp cận dịch vụ, chính sách và khoa học kỹ thuật. Thống kê cho thấy khoảng 28% hộ nghèo chưa có thiết bị kết nối Internet, và 18% thôn bản chưa có hệ thống truyền thanh hoạt động hiệu quả.

Bên cạnh đó, mức độ tham gia vào hoạt động văn hóa cộng đồng còn hạn chế. Toàn tỉnh chỉ khoảng 40% thôn bản duy trì hoạt động văn hóa – văn nghệ thường xuyên, trong khi tại các xã nghèo, tỷ lệ này giảm xuống còn 25%. Nhiều thôn bản chưa duy trì được các câu lạc bộ văn hóa; trẻ em và thanh niên thiếu sân chơi, thiếu kỹ năng mềm và kỹ năng xã hội cơ bản. Một số xã chưa đạt tiêu chí văn hóa trong xây dựng nông thôn mới, trong đó có 07 xã chưa đạt tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa, và 03 xã chưa đạt tiêu chí tiếp cận pháp luật

Trước thực trạng trên, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm giảm nghèo về văn hóa: đầu tư xây dựng, nâng cấp nhà văn hóa thôn bản; mở rộng hệ thống truyền thanh cơ sở; tăng cường hoạt động văn hóa – văn nghệ quần chúng; lồng ghép công tác truyền thông về giảm nghèo, kỹ năng pháp luật, phòng chống bạo lực gia đình và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Các hoạt động này góp phần nâng cao tỷ lệ người dân tham gia sinh hoạt cộng đồng, giảm thiếu hụt thông tin và mở rộng cơ hội học tập, tiếp cận chính sách cho nhóm yếu thế.

Đặc biệt, việc gắn kết bảo tồn văn hóa dân tộc với phát triển du lịch cộng đồng đã mở ra nhiều sinh kế mới. Năm 2025, khoảng 12% hộ nghèo và cận nghèo tại các xã du lịch cộng đồng đã tham gia mô hình homestay, bán hàng thủ công, trình diễn văn hóa, góp phần tăng thu nhập và giảm nghèo một cách bền vững. Tại một số thôn kiểu mẫu, tỷ lệ hộ thoát nghèo nhờ phát triển dịch vụ du lịch đạt tới 15–20%/năm.

Giảm nghèo về văn hóa không chỉ nâng cao điều kiện thụ hưởng đời sống tinh thần, mà còn tạo nên sự thay đổi về tư duy, hành vi, khả năng tiếp cận thông tin, từ đó giúp người dân chủ động hơn trong phát triển sinh kế và thoát nghèo. Giai đoạn 2026–2030, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện thiết chế văn hóa cơ sở, nâng cao năng lực truyền thông, mở rộng tiếp cận số, tăng cường giáo dục pháp luật và phát triển mô hình văn hóa gắn với sinh kế – nhằm đảm bảo giảm nghèo bền vững, toàn diện và công bằng.

Hà Vy