Thực hiện Kế hoạch kiểm tra, rà soát công tác bảo tồn và phát triển làng nghề năm 2026. Trong thời gian 03 ngày, từ ngày 24- 26/6, đoàn công tác của Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai đã làm việc tại xã Si Ma Cai và xã Lùng Phình nhằm đánh giá kết quả triển khai các nhiệm vụ bảo tồn nghề truyền thống, làng nghề và làng nghề truyền thống trên địa bàn.
Qua kiểm tra cho thấy, mặc dù còn nhiều khó khăn về nguồn lực đầu tư, quy mô sản xuất và thị trường tiêu thụ, song địa phương vẫn duy trì được các làng nghề truyền thống gắn với bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.
Hiện nay, trên địa bàn 02 xã có 2 làng nghề, 04 làng nghề truyền thống và 1 nghề truyền thống đã được công nhận. Đó là những làng nghề nấu rượu ngô ở Mù Tráng Phìn và Sảng Mản Thẩn; làng nghề dệt thêu thổ cẩm của đồng bào H’Mông ở Cán Chư Sử; làng nghề nấu rượu ngô truyền thống tại Lao Chải 2 và thôn Seng Sui; nghề làm bánh phở ở Đội 1, Đội 2 và nghề làm hương tại Seo Khai Hóa.
Những sản phẩm truyền thống ấy không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày mà còn phản ánh bản sắc văn hóa đặc trưng của cộng đồng các dân tộc nơi đây. Từ chén rượu ngô thơm nồng trong các dịp lễ hội, những tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu đến những nén hương mang hương thơm của núi rừng, tất cả đều chứa đựng sự khéo léo và kinh nghiệm được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Theo đánh giá của đoàn công tác, xã Si Ma Cai và xã Lùng Phình đã chủ động xây dựng kế hoạch bảo tồn và phát triển làng nghề năm 2026, đồng thời lồng ghép hiệu quả với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Chương trình OCOP và các hoạt động quảng bá văn hóa địa phương. Công tác tuyên truyền, vận động người dân duy trì nghề truyền thống được quan tâm thực hiện thường xuyên.
Tuy nhiên, phía sau những kết quả đạt được vẫn còn không ít trăn trở. Phần lớn các làng nghề hiện nay hoạt động theo quy mô hộ gia đình, sản xuất nhỏ lẻ, mang tính thời vụ. Sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu trong gia đình hoặc trao đổi trong cộng đồng, chưa hình thành được chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ ổn định. Thị trường còn hạn hẹp, việc quảng bá sản phẩm gặp nhiều khó khăn.
Một thực tế đáng quan tâm là lực lượng lao động trẻ ngày càng ít gắn bó với nghề truyền thống. Nhiều thanh niên lựa chọn đi làm ăn xa, trong khi những người giữ nghề chủ yếu là thế hệ trung niên và cao tuổi. Điều này đặt ra nguy cơ mai một đối với một số nghề truyền thống nếu không có giải pháp bảo tồn kịp thời.
Dẫu vậy, giữa những khó khăn ấy vẫn có những tín hiệu tích cực. Các sản phẩm như rượu ngô, thổ cẩm, bánh phở hay hương truyền thống vẫn được người dân duy trì sản xuất, được du khách biết đến thông qua các phiên chợ vùng cao và các hoạt động văn hóa, du lịch của địa phương. Đặc biệt, các làng nghề đều thân thiện với môi trường, tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương và chưa phát sinh các vấn đề ô nhiễm đáng kể.
Tại buổi làm việc, đoàn công tác đề nghị địa phương tiếp tục rà soát, quản lý chặt chẽ các nghề truyền thống, làng nghề đã được công nhận; tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng; đẩy mạnh quảng bá sản phẩm và từng bước xây dựng các sản phẩm OCOP phù hợp với tiềm năng địa phương,…
Giữ nghề không đơn thuần là giữ một sinh kế. Với Si Ma Cai và Lùng Phình, đó còn là giữ lại những giá trị văn hóa đã được vun đắp qua nhiều thế hệ. Mỗi nồi rượu ngô đỏ lửa, mỗi tấm vải được dệt hay mỗi nén hương được làm bằng đôi bàn tay cần mẫn của người dân đều góp phần kể tiếp câu chuyện về bản sắc văn hóa vùng cao.
Trên hành trình xây dựng nông thôn mới bền vững, những làng nghề truyền thống của Si Ma Cai và Lùng Phình đang cần thêm sự chung tay của các cấp, các ngành và cộng đồng để không chỉ tồn tại mà còn phát triển, trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc.
Trung Hiếu
