Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới gắn với phát triển kinh tế bền vững, việc bảo tồn và phát triển làng nghề và làng nghề truyền thống đang trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng của tỉnh Lào Cai. Giai đoạn 2026- 2030, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu không chỉ gìn giữ giá trị văn hóa đặc sắc mà còn nâng cao giá trị kinh tế, tạo sinh kế ổn định cho người dân khu vực nông thôn.

Hiện nay, toàn tỉnh Lào Cai có 23 làng nghề, 19 làng nghề truyền thống và 24 nghề truyền thống đã được công nhận. Đây là những “di sản” chứa đựng tinh hoa văn hóa, kỹ năng lao động và tri thức bản địa của các dân tộc. Tuy nhiên, trước tác động của thị trường và quá trình đô thị hóa, nhiều làng nghề đang đứng trước nguy cơ mai một nếu không có giải pháp bảo tồn kịp thời và hiệu quả.

Trước thực tế đó, tỉnh Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 168/KH-UBND ngày 21/4/2026 về bảo tồn và phát triển làng nghề giai đoạn 2026- 2030 với nhiều mục tiêu cụ thể. Trong đó: Duy trì và phát triển các làng nghề, nghề đã được công nhận (23 làng nghề, 19 làng nghề truyền thống và 24 nghề truyền thống); Khôi phục và bảo tồn 32 làng nghề, 20 nghề truyền thống và phát triển 12 làng nghề gắn với du lịch; Có 75% các làng nghề gắn với phát triển du lịch nông thôn; 70% các làng nghề hoạt động có hiệu quả; 80% người lao động trong làng nghề được đào tạo, đào tạo lại, đào tạo nâng cao kỹ năng nghề, kỹ năng vệ sinh an toàn lao động và kiến thức công nghệ thông tin cơ bản; Có ít nhất 15% số làng nghề có sản phẩm được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý…); Có 40% làng nghề có sản phẩm được đánh giá, phân hạng theo Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP); 100% cơ sở, hộ gia đình sản xuất trong làng nghề đáp ứng các quy định về bảo vệ môi trường.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của kế hoạch là định hướng phát triển làng nghề theo chuỗi giá trị, gắn với chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) và du lịch trải nghiệm. Những làng nghề như dệt thổ cẩm, chế biến chè Shan Tuyết, sản xuất miến đao, trồng hoa địa lan hay chế tác đá mỹ nghệ,… sẽ được ưu tiên đầu tư, xây dựng thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa địa phương.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng chú trọng khôi phục các nghề truyền thống đặc sắc của đồng bào dân tộc như nghề trồng lanh dệt vải, nhuộm chàm, in vẽ sáp ong, chế tác nhạc cụ, nghề rèn đúc, chế tác khèn dân tộc Mông; chế biến đậu xị truyền thống dân tộc Nùng; Nghề chế tác trang sức, sản xuất nhạc cụ truyền thống của dân tộc Dao; Nghề dệt vải, nhuộm chàm, thêu, ghép vải, làm hương của dân tộc Tày; Nghề dệt vải, nhuộm chàm, làm hương, nấu rượu của dân tộc Giáy; Nghề thêu thổ cẩm và các sản phẩm từ hạt cườm của người Xá Phó,…Đây không chỉ là hoạt động kinh tế mà còn là quá trình gìn giữ bản sắc văn hóa, góp phần xây dựng cộng đồng nông thôn giàu bản sắc.

Để hiện thực hóa mục tiêu, nhiều giải pháp đồng bộ sẽ được triển khai như: hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ; đẩy mạnh đào tạo nghề, truyền nghề; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất; xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại; bảo vệ môi trường làng nghề. Đặc biệt, việc liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp được xác định là yếu tố then chốt nhằm mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm.

Ông Nguyễn Hữu Trường – Phó Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: “Bảo tồn và phát triển làng nghề không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa của các dân tộc trong tỉnh. Trong giai đoạn tới, chúng tôi sẽ tập trung rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và phát triển sản phẩm theo chuỗi giá trị, gắn với du lịch và Chương trình Mỗi xã một sản phẩm OCOP nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các làng nghề và làng nghề truyền thống”.

Cùng với đó, tỉnh ưu tiên phát triển vùng nguyên liệu ổn định, hỗ trợ vốn tín dụng, khuyến khích đầu tư vào các dự án làng nghề, đồng thời đẩy mạnh thương mại điện tử để đưa sản phẩm làng nghề tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Có thể khẳng định, việc bảo tồn và phát triển làng nghề không chỉ góp phần giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn là giải pháp quan trọng để gìn giữ bản sắc văn hóa, thúc đẩy du lịch và phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững. Với quyết tâm và cách làm đồng bộ, giai đoạn 2026- 2030 hứa hẹn sẽ là bước chuyển mình mạnh mẽ của các làng nghề và làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Lào Cai.

Trung Hiếu