Trong bối cảnh kinh tế nông nghiệp đứng trước yêu cầu phát triển theo chiều sâu, thân thiện môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, Lào Cai đã lựa chọn tăng trưởng xanh là một trong những định hướng quan trọng trong phát triển các chương trình nông nghiệp trọng tâm. Nhìn lại năm 2025, tăng trưởng xanh đã liền gắn với từng lĩnh vực, từng chủ thể và từng khu vực nông thôn. Tăng trưởng xanh trong nông nghiệp không chỉ là “Giảm phát thải” mà còn phải đi liền với tổ chức sản xuất hợp lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái, gia tăng giá trị, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân nông thôn.

OCOP – Động lực cho tăng trưởng xanh

Trong số các chương trình nông nghiệp của tỉnh, Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) tiếp tục đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Năm 2025, tỉnh công nhận mới 87 sản phẩm OCOP, đạt 161,1% kế hoạch năm. Lũy kế toàn tỉnh hiện có 623 sản phẩm đạt từ 3 đến 5 sao; trong đó nhóm thực phẩm chiếm tỷ trọng lớn nhất (496 sản phẩm), cho thấy xu hướng gắn xây dựng OCOP với chế biến nông sản đặc sản bản địa.

Đáng chú ý, đã có 82/99 xã, phường sau sáp nhập có sản phẩm OCOP, phản ánh mức độ lan tỏa tương đối rộng. Sự tham gia của 306 chủ thể (149 HTX, 37 doanh nghiệp, 105 hộ gia đình và 15 tổ hợp tác) cho thấy OCOP không chỉ tạo giá trị kinh tế mà còn thúc đẩy bao trùm xã hội: 119 chủ thể do phụ nữ làm đại diện và 105 chủ thể có đại diện là người dân tộc thiểu số.

OCOP trở thành nền tảng để hình thành các chuỗi giá trị xanh, bởi đa số sản phẩm OCOP có cường độ phát thải thấp, dựa vào nguyên liệu bản địa, khai thác giá trị văn hóa và sinh thái nhiều hơn là khai thác tài nguyên.

Kinh tế tập thể và trang trại: Tổ chức lại sản xuất theo logic xanh

Năm 2025, tỉnh thành lập mới 43 hợp tác xã nông nghiệp, nâng tổng số HTX lên 818 đơn vị (trong đó 615 HTX đang hoạt động). Mô hình HTX liên tục được khẳng định là cấu trúc tổ chức phù hợp cho nông nghiệp hiện đại: Vừa tăng hiệu quả đầu vào – đầu ra, vừa tạo điều kiện áp dụng công nghệ, tiêu chuẩn hóa sản xuất, truy xuất nguồn gốc và giảm tổn thất sau thu hoạch – những yếu tố cốt lõi của tăng trưởng xanh.

Cùng với HTX, khu vực trang trại giữ vai trò cung ứng nông sản hàng hóa quy mô lớn. Hiện toàn tỉnh có 120 trang trại; trong đó 115 trang trại chăn nuôi, 02 trang trại thủy sản, 01 trang trại trồng trọt và 02 trang trại tổng hợp. Mô hình trang trại giúp tăng năng suất trên đơn vị diện tích và tạo điều kiện tiếp cận các quy trình chăn nuôi – trồng trọt an toàn, giảm phát thải khí mê-tan và xử lý chất thải hiệu quả hơn.

Liên kết chuỗi giá trị: Gia tăng giá trị và giảm phát thải

Giai đoạn 2020-2025, toàn tỉnh triển khai 139 dự án liên kết chuỗi với quy mô hàng chục nghìn ha và hàng chục nghìn hộ tham gia. Đây là điểm then chốt của tăng trưởng xanh: Thay cho sản xuất manh mún, liên kết chuỗi khuyến khích doanh nghiệp, HTX và hộ dân cùng tuân thủ tiêu chuẩn vùng nguyên liệu, đảm bảo đồng nhất chất lượng và giảm lãng phí tài nguyên.

 

Các chuỗi quế, chè, măng tre, gỗ rừng trồng, tơ tằm đã từng bước tiếp cận thị trường xuất khẩu. Khi chuỗi giá trị hướng đến chế biến sâu, phát triển bao bì, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận chất lượng, giá trị gia tăng tăng lên rõ rệt trong khi mức phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm giảm xuống – thực tiễn mà nhiều quốc gia theo đuổi trong chiến lược nông nghiệp carbon thấp.

Bố trí dân cư – Thích ứng biến đổi khí hậu dựa vào quy hoạch

Tăng trưởng xanh không chỉ giới hạn trong sản xuất. Năm 2025, tỉnh đã sắp xếp được 1.627 hộ dân ra khỏi khu vực có nguy cơ thiên tai, lũ quét, sạt lở; trong đó 47 hộ di chuyển tập trung, 1.371 hộ di chuyển xen ghép và 209 hộ được hỗ trợ ổn định tại chỗ. Đây là chính sách có tính chất kép: vừa bảo đảm an toàn tính mạng, vừa tạo tiền đề để đầu tư hạ tầng, dịch vụ xã hội, sinh kế bền vững cho khu vực nông thôn.

Ngành nghề nông thôn – Sinh kế xanh và bảo tồn văn hóa

Toàn tỉnh hiện có 64 làng nghề được công nhận, cùng 10 nghệ nhân và thợ giỏi trong các ngành chế tác gỗ lũa, đá quý, thổ cẩm,… Việc bảo tồn và phát triển nghề truyền thống không chỉ tạo sinh kế tại chỗ mà còn khai thác giá trị văn hóa – một thành tố quan trọng của tăng trưởng xanh.

Những thách thức đặt ra

Bên cạnh kết quả tích cực, mô hình tăng trưởng xanh vẫn còn đối mặt với nhiều lực cản như: Nguồn lực tài chính còn phân tán; mức độ triển khai giữa các địa phương không đồng đều; liên kết chuỗi chưa thực sự bền vững; năng lực quản trị của một số HTX và chủ thể OCOP còn hạn chế; công nghệ chế biến sâu và chứng nhận tiêu chuẩn còn ít.

Triển vọng và định hướng

Trong thời gian tới, tỉnh tiếp tục thúc đẩy: Phát triển OCOP theo chiều sâu, gắn hữu cơ, sinh thái và truy xuất nguồn gốc; phát triển HTX trở thành hạt nhân chuỗi giá trị xanh; thúc đẩy doanh nghiệp tham gia chế biến sâu; phát triển sinh kế gắn bố trí dân cư; đào tạo nghề phục vụ chuyển đổi sinh kế nông thôn; thu hút tín dụng xanh, đầu tư xanh và khoa học công nghệ. Quan trọng hơn, tăng cường truyền thông và nhân rộng mô hình tiên phong giúp tạo áp lực thị trường để chủ thể sản xuất tự điều chỉnh theo tiêu chuẩn xanh.

Phún Trung Hiếu