Bảo vệ quyền trẻ em, nâng cao chất lượng dân số và bảo đảm an sinh xã hội cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số là mục tiêu xuyên suốt mà tỉnh Lào Cai đang kiên trì thực hiện trong công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Nhận thức rõ đây không chỉ là vấn đề phong tục mà còn là rào cản lớn đối với sức khỏe cộng đồng, nguồn nhân lực và phát triển bền vững, tỉnh đã xác định phòng, chống tảo hôn là nhiệm vụ trọng tâm của cả hệ thống chính trị.

Những năm gần đây, công tác phòng, chống tảo hôn được triển khai đồng bộ, gắn chặt với các chính sách an sinh xã hội, chăm sóc sức khỏe và phát triển con người. Nhờ đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng các mô hình điểm và lồng ghép nội dung vào sinh hoạt cộng đồng, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên. Đặc biệt, từ năm 2023 đến nay, trên địa bàn tỉnh không còn xảy ra trường hợp hôn nhân cận huyết thống, một kết quả rất đáng ghi nhận trong bối cảnh hơn 66% dân số Lào Cai là đồng bào dân tộc thiểu số.

Cùng với đó, các chỉ tiêu về an sinh xã hội và chất lượng dân số có chuyển biến tích cực: tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ em giảm, tình trạng suy dinh dưỡng từng bước được cải thiện, thể lực và tuổi thọ người dân được nâng lên, góp phần tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nguồn nhân lực vùng cao.

Tuy nhiên, tảo hôn vẫn là vấn đề cần tiếp tục quan tâm. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh ghi nhận 835 trường hợp tảo hôn và 2.511 trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con, chủ yếu tập trung tại các xã vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện kinh tế còn khó khăn và khả năng tiếp cận thông tin pháp luật hạn chế. Một số tập quán, quan niệm lạc hậu như kết hôn sớm để có thêm lao động hay sinh nhiều con để “có phúc” vẫn tồn tại, làm gia tăng nguy cơ nghèo đói, suy giảm chất lượng dân số và kéo dài vòng luẩn quẩn của bất bình đẳng xã hội.

Trước thực trạng đó, Lào Cai xác định phòng, chống tảo hôn phải được thực hiện đồng bộ, gắn chặt với mục tiêu bảo đảm an sinh xã hội. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 cơ bản ngăn chặn tình trạng tảo hôn và sinh con dưới 18 tuổi, phấn đấu giảm 20% mỗi năm so với giai đoạn trước. Theo đó, 100% cán bộ cấp xã, thôn bản được tập huấn kỹ năng tuyên truyền, vận động, tư vấn; 100% học sinh THCS, THPT vùng dân tộc thiểu số được trang bị kiến thức về pháp luật, sức khỏe sinh sản, bình đẳng giới.

Một giải pháp quan trọng được triển khai là phát huy vai trò cộng đồng trong bảo đảm phúc lợi xã hội. Mỗi thôn, bản, hộ gia đình, dòng họ và những người có vai trò trong phong tục cưới hỏi như thầy mo, ông mai, bà mối đều ký cam kết thực hiện đúng quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình. Hoạt động truyền thông được đổi mới theo hướng dễ tiếp cận, phù hợp từng nhóm đối tượng, thông qua phát thanh tiếng dân tộc, phim vùng cao, các clip ngắn trên mạng xã hội; đồng thời phát động các phong trào thi đua như “thôn, bản không có tảo hôn, không có nữ dưới 18 tuổi sinh con”.

Song song với đó, ngành giáo dục và y tế giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an sinh cho trẻ em và thanh thiếu niên. Nội dung phòng, chống tảo hôn, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên được lồng ghép vào chương trình học và hoạt động ngoại khóa. Ngành y tế tăng cường tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân, xây dựng dịch vụ thân thiện cho vị thành niên; đội ngũ cán bộ dân số, y tế thôn bản trực tiếp đến từng hộ gia đình để tuyên truyền, tư vấn.

Đặc biệt, tỉnh xác định việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân là giải pháp căn cơ, lâu dài. Các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai đồng thời, nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giúp các gia đình có điều kiện cho con em học tập, qua đó từng bước thay đổi nhận thức và hành vi trong hôn nhân, sinh con.

Cùng với thực hiện các giải pháp, công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường; kịp thời biểu dương, nhân rộng các mô hình hiệu quả, đồng thời xem xét trách nhiệm đối với địa phương để xảy ra nhiều vi phạm.

Với cách làm kiên trì, đồng bộ và lấy an sinh xã hội làm trung tâm, Lào Cai đang từng bước đẩy lùi tảo hôn, bảo vệ quyền và tương lai của trẻ em vùng cao, góp phần xây dựng cộng đồng dân cư phát triển hài hòa, tiến bộ và hạnh phúc.

Hà Vy